RMV, pojekti “Vezilka” po fillon me pritshmëri të mëdha

Pas disa muajsh koordinimi me BE-në, në Maqedoninë e Veriut po lançohet projekti “Vezilka”, i cili u promovua në tetor 2025 nga presidentja e Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen, dhe ministri i Transformimit Digjital, Stefan Andonovski. Marrëveshja u nënshkrua të martën, më 5 maj, dhe me të, siç thekson Ministria e Transformimit Digjital për Dojçe Vele, fillon përdorimi i teknologjive të IA-së në vendin tonë.

Profesori nga Fakulteti i Shkencave të Informacionit dhe Inxhinierisë Kompjuterike (FShIIK) Dimitar Trajanov, i cili drejton projektin, tha në një intervistë për DW se ai do të zgjasë tre vjet dhe se parashikon një partneritet me fabrikën greke të inteligjencës artificiale Pharos, përmes të cilit “Vezilka”, siç shtoi ai, do të bëhet pjesë e rrjetit evropian.

“Presim rezultatet e para të dukshme këtë vit, veçanërisht në fushën e arsimit, mbështetjen për kompanitë dhe aplikimet e para në administratë. Në kujdesin shëndetësor, fokusi do të jetë në mbështetjen e stafit mjekësor dhe përmirësimin e cilësisë së kujdesit bazuar në sistemet ekzistuese digjitale. Në energji, në stabilitetin e rrjetit, në bujqësi, në mbështetjen e fermerëve me të dhëna dhe rekomandime të përshtatura për kushtet tona, në ndërtimin e teknologjive tona gjuhësore për gjuhën maqedonase dhe në administratën publike, në thjeshtimin e shërbimeve që qytetarët përdorin çdo ditë”, tha Trajanov për DW.

Pritet përmirësimi i shërbimeve

Ministria e Transformimit Digjital tha në një bisedë se vlera totale e projektit është 6.2 milionë euro, nga të cilat 3.1 milionë euro janë grant nga BE-ja. Ministria e Transformimit Digjital do të marrë pjesë me 1.5 milion euro, dhe fonde shtesë do të sigurohen nga Qeveria, Ministria e Arsimit dhe Shkencës, UKM dhe FShIIK.

Do të mbulohen katër fusha kryesore: shëndetësia, energjia, bujqësia, administrata publike dhe kultura. Projekti gjithashtu ofron mbështetje për institucionet shtetërore në krijimin e legjislacionit në përputhje me rregulloret evropiane.

Ministri i Transformimit Digjital Stefan Andonovski i tha DW se “Vezilka” do të thotë që Maqedonia jo vetëm që dëshiron të ndjekë të ardhmen digjitale, por edhe të marrë pjesë në krijimin e saj. “Me këtë projekt, ne po investojmë në njohuri, tek të rinjtë, në kompanitë vendase dhe në institucionet që do të përdorin inteligjencën artificiale për shërbime më të mira, efikasitet më të madh dhe një ekonomi më të fortë”, tha ai.

Projekti, siç thotë profesor Trajanov, është projektuar si një përshpejtues kombëtar i IA-së me mekanizma të shumtë për përfshirjen e sektorit privat. E para janë thirrjet e hapura për krijimin e zgjidhjeve të IA-së. Përmes tyre, kompanitë vendase dhe startup-et do të jenë në gjendje të marrin mbështetje për zhvillimin e produkteve të tyre dhe projekteve pilot. E dyta është qasja në superkompjuterin Daedalus në Pharos – Greqi për trajnim në modelet moderne të IA-së. E treta është mbështetja për vetë kompanitë me një ekip ekspertësh që do të hartojnë proceset ku mund të futet inteligjenca artificiale dhe do të edukojnë punonjësit. Mekanizmi i katërt është për të rinjtë, me shkolla verore të IA-së, punëtori dhe trajnime të specializuara të planifikuara.

“Jemi të kënaqur me entuziazmin e fortë që po shohim tashmë në terren. Edhe gjatë procesit të aplikimit, ministritë kryesore dhe disa kompani nënshkruan letra mbështetjeje – kjo do të thoshte se edhe para se të fillonte projekti, kishim një angazhim formal nga partnerët kryesorë se do të punonin me ne. Pasi u njoftua lajmi për financimin, një numër i madh kompanish na kontaktuan në mënyrë të pavarur me ide specifike që më parë nuk kishin kapacitet për t’i zhvilluar”, tha Trajanov, i cili drejton projektin. Kjo, thekson ai, tregon se kërkesa për shërbime të tilla tashmë ekziston, thjesht i mungonte një platformë.

“E tëra që nevojitet është një ide e zhvilluar – pjesën tjetër do ta përpunojmë së bashku”, tha Trajanov.

FShIIK një çerdhe për stafin e IA-së

Sa i përket stafit, bashkëbiseduesi thotë se FShIIK ka një nga komunitetet më të mëdha të IA-së në rajon – mbi 60 studiues me doktoraturë dhe më shumë se 30 kandidatë të rinj doktorantë që punojnë aktivisht në këtë fushë. “Ky është thelbi mbi të cilin po ndërtojmë gjeneratën e ardhshme të profesionistëve, dhe brenda kornizës së ‘Vezilka’ do t’i hapim sistematikisht këto kapacitete për fakultete të tjera dhe për industrinë”, theksoi ai.

Nga ana tjetër, Ministria e Transformimit Digjital shton se numri i stafit të angazhuar nuk do të jetë statik. “Do të ketë një bërthamë ekspertësh që do të udhëheqin zbatimin, por kjo do të zgjerohet përmes trajnimeve, punëtorive, projekteve praktike, bashkëpunimit me kompani dhe institucione, përfshirjes së studentëve, studiuesve dhe profesionistëve të tjerë”, thanë ata në një intervistë me DW.

Megjithatë, pjesa më e madhe e buxhetit do të ndahet për investime në burime njerëzore, arsim dhe shërbime konsulence, pasi stafi profesional do të jetë faktori kyç për suksesin e transformimit digjital, theksojnë bashkëbiseduesit. Fondet do të ndahen për zhvillimin e kapaciteteve në kompani dhe administratë publike, si dhe për sigurimin e qasjes në burimet e përparuara evropiane të informatikës. Sektori privat, siç theksuan ata, do të përfitojë drejtpërdrejt nga këto shërbime, sepse do të heqë pengesat financiare dhe teknike për zhvillimin e zgjidhjeve të veta të IA-së.

Publiku, tha profesor Trajanov, do të jetë në gjendje të ndjekë të gjithë procesin përmes faqes zyrtare të internetit të projektit vezilka.ai, si dhe në profilin e LinkedIn (https://www.linkedin.com/company/vezilka/), ku do të publikohen rregullisht thirrje të hapura dhe lajme të tjera.