Pse taksa 5 përqind ndaj miliarderëve në Kaliforni po ndiqet me vëmendje nga bota?!

Në nëntor, qytetarët e Kalifornisë do të votojnë për një propozim që parashikon vendosjen e një takse të njëhershme prej 5% mbi pasurinë e miliarderëve në shtet. Por ajo që po ndodh në Kaliforni tashmë ka marrë përmasa përtej kufijve amerikanë, pasi debati për mënyrën se si duhet të tatohen njerëzit më të pasur në botë po zhvillohet edhe në shumë vende të tjera.

Një nga kundërshtarët më të fuqishëm të kësaj nisme është bashkëthemeluesi i Google, Sergey Brin. Ai ka shpenzuar tashmë rreth 100 milionë dollarë për financimin e një grupi politik që kundërshton taksën.

Brin mund të përballet me një faturë tatimore prej rreth 13 miliardë dollarësh nëse masa miratohet. Kjo do të thotë se përpjekja e tij prej 100 milionë dollarësh për ta penguar taksën mund të shihet si një investim me një potencial kthimi rreth 130 me 1.

Mbështetësit e taksës thonë se ajo mund të sjellë rreth 100 miliardë dollarë të ardhura, të cilat do të përdoren për financimin e shërbimeve shëndetësore, ndihmës ushqimore dhe arsimit publik.

Ata argumentojnë gjithashtu se shumë miliarderë aktualisht paguajnë norma tatimore margjinale më të ulëta se punëtorët mesatarë. Sipas tyre, këto të ardhura janë veçanërisht të nevojshme për të mbushur boshllëqet e krijuara në financimin e Medicaid pas shkurtimeve të administratës së presidentit amerikan Donald Trump.

Kundërshtarët e masës, mes tyre edhe guvernatori demokrat i Kalifornisë, Gavin Newsom, paralajmërojnë se një taksë e tillë mund t’i shtyjë miliarderët të largohen nga shteti dhe bashkë me ta edhe të ardhurat e konsiderueshme që ata paguajnë në formën e taksave.

Kalifornia si pjesë e një debati global

Ajo që po ndodh në Kaliforni nuk është një rast i izoluar. Masa të ngjashme për taksimin e njerëzve më të pasur po diskutohen në disa vende të botës.

Në Nju Jork, kryebashkiaku Zohran Mamdani ka propozuar një rritje prej 2% të tatimit mbi të ardhurat për personat që fitojnë më shumë se 1 milion dollarë, si dhe një taksë shtesë mbi pronat e dyta.

Edhe shtete të tjera amerikane, përfshirë Uashingtonin, Mainin dhe Minesotën, kanë miratuar ose po shqyrtojnë masa që synojnë pasuritë dhe të ardhurat e shtresave më të pasura.

Në Britaninë e Madhe, një grup prej 120 milionerësh ka nisur fushatën “Proud to Pay”, duke i kërkuar qeverisë të vendosë një taksë shtesë prej 2% mbi pasurinë që tejkalon 10 milionë paund.

Pra, pyetja që po shtrohet në vende të ndryshme është e njëjtë: a duhet që njerëzit më të pasur të paguajnë më shumë për të financuar shërbimet publike dhe për të reduktuar pabarazinë?

Pabarazia ekonomike po thellohet

Në sfondin e këtij debati qëndron një problem shumë më i madh: rritja e pabarazisë ekonomike në botë.

Të dhënat e fundit nga SHBA tregojnë se pjesa e prodhimit ekonomik që u shkon punëtorëve ka rënë në 52.9% në vitin 2026, niveli më i ulët që nga fillimi i regjistrimeve në vitin 1947.

Me fjalë të tjera, për çdo 100 dollarë që prodhon ekonomia, punëtorët marrin rreth 52.90 dollarë në formën e pagave.

Në të njëjtën kohë, pasuria e miliarderëve është rritur me ritme të shpejta. Sipas Forbes, në vitin 2026 në botë janë regjistruar 3.428 miliarderë, numri më i lartë i regjistruar ndonjëherë.

Në qershor, Elon Musk për pak kohë u bë personi i parë në botë që arriti pasuri prej 1 trilion dollarësh, ndërsa pasuria e tij aktualisht vlerësohet në rreth 800 miliardë dollarë.

Çfarë po e shkakton pabarazinë?

Globalizimi shpesh përmendet si një prej faktorëve, por ekonomistët dhe studiuesit veçojnë edhe dy zhvillime të tjera.

I pari është dobësimi i sindikatave. Me rënien e numrit të anëtarëve dhe ndikimit të tyre, punëtorët kanë më pak fuqi për të negociuar rritje pagash dhe kushte më të mira pune.

I dyti është përqendrimi i fuqisë ekonomike në një numër të vogël kompanish gjigante, të njohura si “superstar firms”.

Këtu përfshihen edhe kompani të mëdha të teknologjisë, të cilat kanë fituar fuqi të konsiderueshme në treg. Konkurrenca më e dobët u jep këtyre kompanive mundësi më të mëdha për të kontrolluar kostot dhe për të kufizuar rritjen e pagave.

Ndërkohë, zhvillimi i inteligjencës artificiale dhe automatizimit mund ta përshpejtojë këtë proces, duke u mundësuar kompanive të mëdha të reduktojnë numrin e punëtorëve ndërsa prodhimi dhe fitimet vazhdojnë të rriten.

Kriza e kostos së jetesës po ndikon edhe në politikë

Për dekada, pagat e ngadalësuara janë kompensuar pjesërisht përmes qasjes së lirë në kredi. Por kjo situatë ndryshoi pas rritjes së inflacionit.

Bankat qendrore në mbarë botën rritën normat e interesit pas periudhës së normave jashtëzakonisht të ulëta gjatë pandemisë. Kjo e bëri kredinë më të shtrenjtë dhe goditi shpenzimet e familjeve.

Kur çmimet rriten më shpejt se pagat, standardi i jetesës bie. Pakënaqësia për koston e jetesës është kthyer kështu edhe në një çështje të rëndësishme politike.

Në shumë vende, votuesit po largohen nga partitë tradicionale dhe po kërkojnë alternativa të reja politike.

A po kthehet politika drejt së majtës?

Nëse dekada e kaluar u karakterizua nga forcimi i lëvizjeve populiste të djathta, vitet e fundit kanë sjellë edhe një rritje të forcave të majta.

Fitorja e Zohran Mamdanit në Nju Jork i ka dhënë shtysë socialistëve demokratë në SHBA, ndërsa zhvillime të ngjashme janë parë edhe në vende të tjera.

Në Irlandë, Catherine Connolly u zgjodh presidente, ndërsa në Britani të Madhe të Gjelbrit kanë forcuar pozitat e tyre. Në Gjermani, partia e majtë Die Linke gjithashtu ka shënuar një rikthim politik.

Pika e përbashkët e këtyre zhvillimeve është shqetësimi për përqendrimin e pasurisë dhe fuqisë ekonomike.

Dhe miliarderët janë simboli më i dukshëm i kësaj pabarazie.

Miliarderët mobilizohen kundër taksës

Por përpjekja e Kalifornisë për të taksuar pasurinë e miliarderëve ka shkaktuar një reagim të fuqishëm nga vetë miliarderët.

Përveç Sergey Brinit, miliarderë të tjerë, përfshirë Peter Thiel, Eric Schmidt dhe Chris Larsen, kanë dhënë shuma të konsiderueshme për fushatën kundër taksës.

Komiteti i Brinit ka organizuar gjithashtu iniciativa alternative në fletëvotim, të cilat, nëse miratohen, mund ta anulonin taksën.

Megjithatë, sondazhet aktuale tregojnë se shumica e votuesve në Kaliforni e mbështesin taksën ndaj miliarderëve.

Më shumë se 1.6 milionë kalifornianë kanë nënshkruar peticionin që e vendosi këtë çështje në fletëvotimin e nëntorit.

Pse e gjithë bota po e ndjek Kaliforninë?

Votimi i nëntorit në Kaliforni mund të shërbejë si një test i rëndësishëm për atë se sa larg mund të shkojnë qeveritë në taksimin e pasurisë së madhe dhe sa e fuqishme mbetet ndikimi politik i miliarderëve.

Nëse taksa miratohet, ajo mund të bëhet një precedent për shtete dhe vende të tjera që po përballen me të njëjtën dilemë: si të sigurojnë më shumë të ardhura për shërbimet publike, pa i larguar njerëzit dhe kompanitë më të pasura?

Por edhe nëse nisma kalon, ajo nuk do ta zgjidhë e vetme problemin e pabarazisë globale.

Për një ndryshim më të thellë do të nevojiteshin masa që forcojnë fuqinë negociuese të punëtorëve, kufizojnë monopolet dhe përcaktojnë mënyrën se si shoqëria përfiton nga zhvillimi i inteligjencës artificiale.

Prandaj, ajo që do të ndodhë në Kaliforni në nëntor nuk është vetëm një votim për një taksë. Është një test për një debat që po përhapet në të gjithë botën: deri ku duhet të shkojë taksimi i të pasurve dhe kush duhet të paguajë koston e pabarazisë në rritje./Përcolli VOXAL, nga The Conversation.