Izraeli me ligj të ri: palestinezët mund të përballen automatikisht me dënim me vdekje

Parlamenti i Izraelit, Knesset, këtë javë miratoi legjislacion që do të zgjerojë në mënyrë të ndjeshme dënimin me vdekje në Izrael dhe në territoret e pushtuara palestineze.

Ndryshimet, të bëra përmes një amendamenti në ligjin penal të Izraelit, lejojnë ekzekutime pa të drejtë të plotë ankese, pa falje dhe pa diskrecion domethënës gjyqësor.

Sipas raportimeve mediatike, 62 nga 120 deputetë të Knesset-it votuan pro projektligjit të hënën, përfshirë kryeministrin Benjamin Netanyahu, ndërsa 48 votuan kundër. Pjesa tjetër mungoi ose abstenoi.

Ekspertët e OKB-së dhe Amnesty International kanë paralajmëruar se këto rregulla të reja për dënimin me vdekje do të zbatohen pothuajse ekskluzivisht ndaj palestinezëve.

Sipas tyre, kjo do të thellojë diskriminimin që tashmë është identifikuar nga International Court of Justice si një formë që mund të përbëjë apartheid. Ekspertët e OKB-së deklaruan për projektligjin:

Meqenëse gjykimet ushtarake izraelite ndaj civilëve zakonisht nuk përmbushin standardet e gjykimit të drejtë sipas të drejtës ndërkombëtare të të drejtave të njeriut dhe të drejtës humanitare, çdo dënim me vdekje që rrjedh prej tyre do të shkelte më tej të drejtën për jetë […] Mohimi i një gjykimi të drejtë është gjithashtu krim lufte.

Ky zhvillim përbën një ndryshim të rëndësishëm për Izraelin, i cili nuk ka ekzekutuar askënd për më shumë se 60 vjet. Ai përmbys dekada të tendencës globale drejt heqjes së dënimit me vdekje, duke normalizuar njëkohësisht ekzekutimet në një territor të pushtuar.

Dënimi me vdekje si standard

Këto ndryshime u bënë përmes një ligji të propozuar nga ministri i Sigurisë Kombëtare Itamar Ben-Gvir dhe partia e tij e ekstremit të djathtë Otzma Yehudit.

Projektligji Penal (Amendament ― Dënimi me vdekje për terroristët) ndryshon si ligjin civil izraelit (që zbatohet për kolonët izraelitë) ashtu edhe ligjin ushtarak izraelit (që zbatohet për palestinezët) në Bregun Perëndimor të pushtuar.

Sipas ligjit, siç raporton Deutsche Welle:

Palestinezët në Bregun Perëndimor të pushtuar që dënohen për terrorizëm në gjykatat ushtarake do të përballen me dënim të detyrueshëm me vdekje, ose sipas formulimit të projektligjit “dënimi i tij do të jetë vdekja, dhe vetëm ky dënim”. Vetëm nëse gjykata përcakton se ekzistojnë “arsye të veçanta”, dënimi mund të zëvendësohet me burgim të përjetshëm.

Sipas këtyre ndryshimeve:

• prokurorët nuk kanë nevojë të kërkojnë dënimin me vdekje
• ministri i mbrojtjes mund të japë opinion para një paneli prej tre zyrtarësh ushtarakë, të cilët vendosin me shumicë të thjeshtë
• gjyqtarët duhet të japin arsye të jashtëzakonshme nëse vendosin për burgim të përjetshëm në vend të dënimit me vdekje
• mundësitë për apel kufizohen ndjeshëm
• nuk ekziston mundësia e faljes
• të dënuarit me vdekje mbahen në izolim me qasje të kufizuar për vizitorë dhe kontakt me avokatët vetëm përmes video-lidhjes
• ekzekutimet (me varje) do të kryhen brenda 90 ditëve nga vendimi përfundimtar

Një projektligj tjetër, ende i pa miratuar – për ndjekjen penale të pjesëmarrësve në sulmet e 7 tetorit 2023 – parashikon gjithashtu më shumë dënime me vdekje.

Ai krijon tribunale ushtarake të posaçme me kompetencë retrospektive për të gjykuar personat e akuzuar për pjesëmarrje në sulmet e udhëhequra nga Hamasi në jug të Izraelit.

Këto tribunale:

• përbëhen nga një gjyqtar i pensionuar dhe dy oficerë
• mund të shmangin rregullat standarde të provave dhe procedurës
• mund të japin dënime me vdekje me shumicë të thjeshtë, edhe pa kërkesë nga prokuroria

Mekanizmat e apelimit dhe faljes mbeten shumë të kufizuara.

Në tërësi, këto dy amendamente zgjerojnë ndjeshëm fushën e zbatimit të dënimit me vdekje në Izrael dhe heqin shumë garanci procedurale.

Mbështetësit argumentojnë se dënimi me vdekje mund të shërbejë si pengesë ndaj sulmeve të ardhshme dhe të parandalojë rrëmbimet për shkëmbime të të burgosurve.

Megjithatë, historikisht, shërbimet izraelite të inteligjencës kanë qenë kundër dënimeve me vdekje, duke argumentuar se ato mund të nxisin rrëmbime të reja për të penguar ekzekutimet.

E drejta ndërkombëtare humanitare

Kritikët thonë se ndryshimet e reja e vendosin Izraelin në shkelje të së drejtës ndërkombëtare humanitare dhe të drejtave të njeriut.

Ata theksojnë se rregullat e reja:

• kufizojnë qasjen në mbrojtje ligjore
• kufizojnë apelimet
• lejojnë gjykime para tribunaleve të posaçme ushtarake
• kërkojnë ekzekutime brenda 90 ditëve

Këto masa bien ndesh me standardet ndërkombëtare.

Shqetësime të mëdha ligjore ngrihen edhe për faktin se Izraeli po zbaton dënime të reja kapitale në një territor të pushtuar, ndërkohë që International Court of Justice ka konstatuar se okupimi bie ndesh me të drejtën ndërkombëtare dhe duhet të përfundojë.

Këto shqetësime shtohen nga kritikat e vazhdueshme ndaj gjykatave ushtarake izraelite në Bregun Perëndimor, ku norma e dënimeve për të pandehurit palestinezë thuhet se tejkalon 99%.

E drejta ndërkombëtare e të drejtave të njeriut

Sipas të drejtës ndërkombëtare, njerëzit duhet të jenë të barabartë para ligjit dhe të mbrohen nga diskriminimi.

Megjithatë, ndryshimet e miratuara nga Knesset i vendosin palestinezët përballë dënimit me vdekje si standard, ndërsa qytetarët izraelitë që akuzohen për vrasje të palestinezëve gjykohen në gjykata civile, ku dënimi me vdekje është shumë më i kufizuar. Kjo thellon një sistem diskriminues.

Kritikët argumentojnë se kjo përbën ndëshkim kolektiv ndaj palestinezëve, gjë që ndalohet nga Konventa e Gjenevës.

European Union ka paralajmëruar gjithashtu se ekzekutimet me varje do të shkelin ndalimin absolut të trajtimit mizor, çnjerëzor ose degradues.

Në përfundim, këto amendamente të reja normalizojnë ekzekutimet e miratuara nga shteti dhe bien ndesh me detyrimet e Izraelit sipas së drejtës ndërkombëtare./VOXAL/